Βασικές πληροφορίες κρητικών χορών

Παρουσίαση

Ιστορία

Σχολές

Άρθρα

Χορευτές κρητικών χορών

	Ελληνικοί χοροί \| Ιστορία \| Βασικές πληροφορίες	1 Φεβρουαρίου 2009

	Βασικά στοιχεία για τους χορούς της Κρήτης
	Γράφει ο Γιάννης Μεγαλακάκης - Ερευνητής/Χοροδιδάσκαλος κρητικών χορών

	Εθιανός Πηδηχτός (Εθιά Ηρακλείου)
	Τοπικός πηδηχτός χορός της περιοχής Εθιάς Αστερουσίων Μεσσαράς Ηρακλείου με δική του μελωδία και βήματα. Τον έχουμε καταγράψει στο χωριό Ροτάσι από Εθιανούς ηλικιωμένους χορευτές.
	Ρουματιανή Σούστα ή Γιτσικιά (Παλιά Ρούματα Κισσάμου, Χανιά)
	Πηδηχτός, επιβλητικός χορός, ο οποίος χορεύεται στην περιοχή Παλαιά Ρούματα Κισσάμου Χανίων. Τα τελευταία χρόνια χορεύεται μόνο από άνδρες, ενώ μαρτυρίες ντόπιων μας λένε ότι παλαιότερα συμμετείχαν και οι γυναίκες. Υπάρχει καταγραφή στο αρχείο του μουσικού Δημήτρη Βακάκη - ο οποίος κατάγεται από τα Παλαιά Ρούματα - στην οποία χορεύουν ηλικιωμένοι ντόπιοι χορευτές. Επίσης, ο Ρουματιανός μερακλής Γιάννης Λουφαρδάκης μας έχει δώσει σημαντικές πληροφορίες και οπτικοακουστικό υλικό για τη Ρουματιανή Σούστα.
	Ρόδο (Λουσακιές Κισσάμου, Χανιά)
	Γυναικείος χορός της περιοχής Λουσακιές Κισσάμου Χανίων, με γλυκιά μελωδία και σεμνό βηματισμό. Τον έχουμε καταγράψει στο χωριό Λουσακιές.
	Κατσιμπαδιανός (Επαρχία Αμαρίου, Επαρχία Αποκορώνου, νότια Ηρακλείου)
	Έχει καταγραφεί και ως κατσαμπαδιανός, κουτσαμπαδιανός ή κουτσιστός. Χορός, ο οποίος χορεύεται στο Ρέθυμνο. Έχει καταγραφεί στην επαρχία Αμαρίου, σε μερικές περιοχές της επαρχίας Αγ.Βασιλείου, αλλά και σε περιοχές γύρω απ’ αυτήν όπως τα Χάρκια, τους Έρφους και την Ελεύθερνα.
	Συρτός Χανιώτης (Κίσσαμος, Χανιά)
	Θρησκευτικός χορός, στον οποίο ο χορευτής εκφράζεται κάνοντας φιγούρες περισσότερο στο έδαφος παρά στον αέρα. Η περιοχή της Κισσάμου Χανίων θεωρείται από μουσικούς και χορευτές η ρίζα του χορού. Παρατηρούμε στις επιτόπιες έρευνες ότι ο συρτός (όπως και όλοι οι κρητικοί χοροί) παρουσιάζει πολλές παραλλαγές από επαρχία σε επαρχία και, φυσικά, από νομό σε νομό στην Κρήτη, γεγονός που αναδεικνύει τον πλούτο της μουσικοχορευτικής παράδοσης της Κρήτης, αλλά και την έντονη τοπικιστική έκφραση των Κρητών σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής τους. Τον έχουμε καταγράψει στο Καστέλι Κισσάμου Χανίων.
	Τριζάλης (Επαρχία Αμαρίου, Ρέθυμνο)
	Χαρακτηρίζεται και ως κουρουθιανός. Γυναικείος, δυναμικός χορός, από την επαρχία του Αμαρίου Ρεθύμνου.
	Απανωμερίτης (Επαρχία Αμαρίου, Εθιά Ηρακλείου)
	Αναφέρεται και ως προβατινίστικος από τα απότομα και αυστηρά χτηπήματα των γυναικών που κάνουν όταν τον χορεύουν και θυμίζουν τα βήματα της προβατίνας. Τον συναντούμε στο Ρέθυμνο και στο Ηράκλειο. Τον έχουμε καταγράψει στο χωριό Ροτάσι Αστερουσίων στο Ηράκλειο.
	Πρινιώτης ή Πρινιανός (Κρούστας, Κριτσά Αγ.Νικολάου, Αγ.Γεώργιος Σητείας, Ιεράπετρα)
	Πηδηχτός χορός με χαρακτηριστική μελωδία από το νομό Λασηθίου με διάφορες παραλλαγές βημάτων από επαρχία σε επαρχία. Χορεύεται με λαβή από τους ώμους. Το πρώτο μέρος χορεύεται με βήματα επί τόπου και το δεύτερο μ' ένα χαρακτηριστικό κάθισμα. Το κάθε μέρος ταυτίζεται και αναγνωρίζεται μ' ένα μουσικό γύρισμα. Τα δύο μέρη εναλλάσσονται συνέχεια. Παλιότερα και σ' αυτό το χορό τραγουδούσαν οι χορευτές. Τον έχουμε καταγράψει στο χωριό Κριτσά Αγ.Νικολάου, ενώ υπάρχουν καταγραφές αυτού του χορού στο χωριό Αγ.Γιώργη Σητείας από τη Δόμνα Σαμίου και στο 18ο Παγκόσμιο Συνέδριο για την Έρευνα του Χορού στο Άργος με ηλικιωμένους χορευτές από την ανατολική Κρήτη.
	Πεντοζάλης ή Πεντοζάλι (Ανώπολη Σφακίων, Κίσσαμος, Χανιά)
	Ο χορός του λεβεντιάς, της περηφάνιας, στοιχεία που χαρακτηρίζουν την ψυχοσύνθεση των Κρητών. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι πρωτοχορεύτηκε από άντρες στην περίοδο της τουρκοκρατίας στα Χανιά, άλλοι τον συνδέουν με το σιγανό χορό από τις καταγεγραμμένες ηχοχραφήσεις του 1930 και μετά όπου οι κοντυλιές (σιγανός χορός) αναφέρονται ως "πεντοζάλια". Ο χορός, προφανώς, έχει πανάρχαιες ρίζες και, δικαίως, είναι ο πιο γνωστός χορός της Κρήτης σε παγκόσμιο επίπεδο.
	Λαζώτης (Μεσσαρά Ηρακλείου, Επαρχίες Αμαρίου και Αγίου Βασιλείου στο Ρέθυμνο)
	Έχει καταγραφεί και ως Λαζέϊκος. Χορός που, ίσως, να προέρχεται από τη μουσικοχορευτική παράδοση των Ποντίων με δύο πιθανές ερμηνείες για την καταγωγή του: είτε, λοιπόν, ήρθε στην Κρήτη από τους Λαζούς (λαός της περιοχής του Εύξεινου Πόντου) γύρω στον 17ο-18ο αιώνα, είτε μεταφέρθηκε από Κρήτες πολεμιστές που συμμετείχαν στους Βαλκανικούς Πολέμους. Από το μουσικό Μάνο Μουντάκη έχουμε τη μαρτυρία ότι ο πατέρας του (Κώστας Μουντάκης) άκουσε τη μελωδία του τραγουδιού "Κάνε με κυρά γαμπρό" από τη μητέρα του, την οποία μελωδία συχνά τη σιγοτραγουδούσε σπίτι τους. Ο χορός έχει καταγραφεί στο χωριό Χάρκια στο Ρέθυμνο.
	Ανωγειανός Πηδηχτός ή Μυλοποταμίτικος (Ανώγεια, Ζωνιανά, Αλφά, Μελιδόνι, Λιβάδεια, Ρέθυμνο)
	Ανδρικός χορός από την περιοχή των Ανωγείων Ρεθύμνου. Ξεχωρίζουν τα δυνατά χυπήματα των ποδιών των αντρών. Γνήσιος μουσικός εκφραστής του σκοπού του Ανωγειανού πηδηχτού είναι ο Δημήτρης Πασπαράκης, ο οποίος συνεχίζει επάξια την μεγάλη μουσική παράδοση της οικογένειας του και από τον οποίο έχουμε καταγράψει την μελωδία του πηδηχτού των Ανωγείων. Έχουμε καταγράψει τον χορό στα Ανώγεια από ντόπιους χορευτές.
	Αγκαλιαστός (Κρούστας, Κριτσά Αγ.Νικολάου, Αγ.Γεώργιος Σητείας, Ιεράπετρα)
	Ένας χορός-έθιμο, θα λέγαμε, από το νομό Λασηθίου, στον οποίο οι άνθρωποι παλαιότερα έβρισκαν την ευκαιρία να εκφράσουν συναισθήματα αγάπης, φιλίας και αθώων πειραγμάτων. Κυκλικός χορός, όπου οι χορευτές περπατούν, τραγουδώντας μαντινάδες. Ξεκινά με λίγο πηδηχτό και, στη συνέχεια, ο μουσικός παίζει το σκοπό του αγκαλιαστού και οι δύο τελευταίοι χορευτές πιάνουν τα χέρια τους ψηλά δημιουργώντας αψίδα απ' όπου περνούν οι υπόλοιποι χορευτές, δημιουργώντας έτσι αψίδα με τη σειρά τους, μέχρι ν' αγκαλιαστούν όλοι. Αγκαλιασμένοι όλοι, ξεκινούν το τραγούδι. Σε κάθε χορευτή αντιστοιχεί μία μαντινάδα. Τη μαντινάδα τη λέει κάποιος από τον κύκλο ή ο μουσικός και ο χορός επαναλαμβάνει το πρώτο ημιστίχιο. Έτσι, ξαναγκαλιάζονται από την αρχή προς το τέλος, με τη σειρά τους, όλοι οι χορευτές. Τον έχουμε καταγράψει στην Κριτσά του Αγ.Νικολάου.
	Σούστα (Ρέθυμνο)
	Ο χορός του έρωτα. Χορεύεται από τον άνδρα και τη γυναίκα και οι φιγούρες του χορού εκφράζουν τα συναισθήματα και την επικοινωνία της ψυχής του ζευγαριού. Μεγάλος μουσικός εκφραστής της σούστας ήταν ο Ρεθεμνιώτης λυράρης Αντώνης Παπαδάκης (Καρεκλάς).
	Ξενομπασάρης (Ιεράπετρα)
	Ο σιγανός χορός, όπως χορεύεται στο νομό Λασιθίου και, συγκεκριμένα, στην περιοχή της Ιεράπετρας, με χαρακτηριστική μελωδία και στίχο.
	Ζερβόδεξος (Κρούστας, Κριτσά Αγ.Νικολάου, Αγ.Γεώργιος Σητείας, Ιεράπετρα)
	Εύθυμος-σατυρικός κυκλικός χορός από το νομό Λασηθίου, στον οποίο οι χορευτές πιάνουν τα χέρια τους χαμηλά ο ένας πίσω από τον άλλο. Πρόκειται για ένα χορό-παιχνίδι, όπου οι χορευτές αλλάζουν κατεύθυνση όταν ακούσουν μια συρτή οξύφωνη δοξαριά από τον λυράρη ή το βιολάτορα. Ο μουσικός προσπαθεί να μπερδέψει τους χορευτές κάνοντας συνεχείς απότομες δοξαριές, δημιουργώντας μ' αυτό τον τρόπο εύθυμο κλίμα στους χορευτές. Τον έχουμε καταγράψει στο χωριό Κριτσά του Αγ.Νικολάου.
	Πηδηχτός Λασηθίου ή Κρητικός (Σητεία, Ιεράπετρα)
	Πηδηχτός κυκλικός χορός από το νομό Λασηθίου με πολλά μουσικά γυρίσματα και τοπικές ιδιαιτερότητες. Είναι ο πιο σημαντικός χορός της Ανατολικής Κρήτης. Στον Πηδηχτό, ο αυτοσχεδιασμός καθορίζει και χαρακτηρίζει τους πρώτους και είναι ανεπτυγμένη η επικοινωνία μουσικού-χορευτή. Τον έχουμε καταγράψει στο χωριό Κριτσά του Αγ.Νικολάου, στη Σητεία, ενώ υπάρχουν καταγραφές από το χωριό Κρούστα.
	Μαλεβιζιώτης-Καστρινός ή Πηδηχτός (Επαρχία Μαλεβιζίου, Ηράκλειο)
	Πολεμικός, πηδηχτός, κυκλικός χορός. Το όνομά του προέρχεται από την επαρχία Μαλεβιζίου στο Ηράκλειο. Ο χορευτής αφήνει ελεύθερο το κορμί και την ψυχή του να αυτοσχεδιάσει στη διονυσιακή μελωδία του χορού. Οι χορευτές πιάνονται από τις παλάμες των χεριών που φτάνουν μέχρι το ύψος των ώμων. Τον έχουμε καταγράψει στο χωριό Εθιά Αστερουσίων στο Ηράκλειο, περιοχή η οποία γέννησε «μεγάλους» χορευτές του Μαλεβιζιώτη. Ο πηδηχτός του νομού Ηρακλείου διαφοροποιείται στο χορευτικό ύφος κατά περιοχές και γίνεται καστρινός πηδηχτός, μαλεβιζώτικος πηδηχτός, μοχιανός (χωριό Μοχός), εθιανός πηδηχτός (χωριό Εθιά) κ.λ.π.
	Μικρό-Μικράκι (Επαρχία Αποκορώνου στα Χανιά, Επαρχία Αμαρίου στο Ρέθυμνο)
	Θρησκευτικός συρτός χορός με επαναλαμβανόμενα και ήρεμα βήματα. Τον συναντάμε στα Χανιά και στο Ρέθυμνο. Υπάρχει καταγραφή από το χωριό Χάρκια στο Ρέθυμνο. Επίσης, έχει καταγραφεί από την επαρχία Αποκορώνου του νομού Χανίων έως και το νομό Λασιθίου. Φαίνεται ότι ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής.
	Τσινιάρης (Μέλαμπες Αγ.Βασιλείου, Ρέθυμνο)
	O Τσινιάρης είναι ένας χορός που έχει καταγραφεί στις Μέλαμπες Αγ. Βασιλείου του νομού Ρεθύμνου, ένα χωριό με μεγάλη μουσικοχορευτική παράδοση. Χορεύεται ακόμα και σήμερα, ιδιαίτερα από παρέες ηλικιωμένων. Είναι κυκλικός χορός, χορεύεται από άνδρες και γυναίκες που κρατάνε μεταξύ τους με τα χέρια στο ύψος των ώμων. Ο Τσινιάρης θυμίζει έντονα το Χανιώτικο Συρτό. Η ομοιότητα αυτή υπάρχει και στα βήματα του χορού, αλλά και στο σκοπό της μουσικής, ιδιαίτερα στο Ρεθυμνιώτικο ύφος του χορού. Η διαφορά του από το Συρτό, που τον κάνει και ξεχωριστό χορό, οφείλεται σε κάποιες απότομες κινήσεις που αλλάζουν τη φορά του χορού στον κύκλο. Αυτές οι απότομες κινήσεις συνοδεύονταν με απότομα ανεβοκατεβάσματα στον σκοπό. Εδώ οφείλεται και το όνομα του χορού, αφού οι κινήσεις αυτές θυμίζουν το απότομο λάκτισμα (τσινιά) των ζώων και ειδικά του αλόγου. Τον έχουμε καταγράψει στις Μέλαμπες με τη σημαντική βοήθεια του παπα-Βαγγέλη Τσουρδαλάκη.
	Μπραμιανός (Μεσελέροι Ιεράπετρας)
	Τοπικός πηδηχτός χορός στους Μεσελέρους, το οποίο βρίσκεται 10 χλμ βορειοδυτικά της Ιεράπετρας σε υψόμετρο 360μ. Πήρε αυτό το όνομα, γιατί βρίσκεται ανάμεσα στις αρχαίες μινωικές πόλεις Όλερος και Ωλερία. Αξιοθέατα της περιοχής αποτελούν οι αρχαίοι οικισμοί, η Ωλέρια βιβλιοθήκη και ο ναός του Αγίου Γεωργίου, δίπλα στον οποίο, σκεπασμένο με δέντρα, υπάρχει κρυφό σχολειό. Στη Μονή της Παναγίας Βρυωμένης, 2 χλμ από το χωριό, σε πανέμορφο καταπράσινο τοπίο με γάργαρα νερά, σύμφωνα με την παράδοση, έγινε η πρώτη επαναστατική σύναξη των οπλαρχηγών της ευρύτερης περιοχής της Ιεράπετρας το 1821, εξαιτίας της οποίας οι Τούρκοι κατέστρεψαν το μοναστήρι. Σημαντική πηγή για την έρευνα μας σχετικά με τον Μπραμιανό, είναι ο σημαντικός σύγχρονος καλλιτέχνης Πάρης Περυσινάκης, ο οποίος κατάγεται από τους Μεσελέρους Ιεράπετρας.
	Στου Παπαχατζή Το Μύλο (Γέργερη Ηρακλείου)
	Τοπικός πηδηχτός χορός στο χωριό Γέργερη του νομού Ηρακλείου. Τον έχουμε καταγράψει στην Γέργερη. Έχουμε καταγραφή της κ.Δόμνας Σαμίου, η οποία κατέγραψε τον χορό το 1978 στη Γέργερη με τηλεοπτικό συνεργείο της Ε.Ρ.Τ. Αρχές του αιώνα ισχυρές προσωπικότητες της Εκκλησίας ταξίδευαν στους Ιερούς Τόπους (Ιεροσόλυμα, Βηθλεέμ κλπ) με στόχο και ιερό σκοπό να εμβαθύνουν στη χριστιανική πίστη. Όταν επέστρεφαν στην Κρήτη έπαιρναν το παρατσούκλι "Χατζής". Σε ένα μύλο ενός παπαχατζή, λοιπόν, δημιουργήθηκε αυτός ο πολύ ιστορικός και σημαντικός χορός της Γέργερης. Σε επιτόπια καταγραφή μας στο χωριό, ηλικιωμένες γυναίκες μας τραγούδησαν και τους στίχους του χορού οι οποίοι έχουν λαογραφικό ενδιαφέρον.

	Μπορείς να συμμετέχεις στις σχετικές συζητήσεις, μ' ένα κλικ στο Dance Forum
	Επιστροφή στην αρχική σελίδα των Ελληνικών Χορών
	Επιστροφή στην αρχική σελίδα του Dance News

	Για οποιοδήποτε σχόλιο ή παρατήρηση, επικοινωνήστε μαζί μας: dancenewsgr@gmail.com